Kurban İbadetiyle İlgili Terimler Sözlüğü

Kurban, insanlık tarihinin en eski ve köklü ibadetlerinden biridir. İslam’da Allah’a yakınlaşma, teslimiyet ve kulluk bilinciyle yerine getirilen önemli bir ibadet olarak kabul edilir. Kurban ibadeti yalnızca bireysel bir kulluk göstergesi değil, aynı zamanda toplumsal dayanışma ve paylaşmanın da güçlü bir sembolüdür.

Bu sözlük çalışması, kurban ibadetiyle ilgili temel kavramları alfabetik sırayla bir araya getirerek kavramsal bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır.

İçindekiler

• Ad Koyma (Tesmiye)
• Adak (Nezir)
• Akîka
• Ana-Baba (Ebeveyn)
• Arefe
• Atîre
• Bağış (Hibe)
• Bayram (İyd)
• Bayram Namazı
• Bedene
• Çocuk
• Dahâyâ
• Dem
• Farz
• Fera’ / Fer’a
• Hayvan
• Hedy
• Hz. İbrahim
• Hz. İsmail
• İbâdet
• İhlâs
• İhsâr
• İnfak
• İştirak / Ortak Kurban
• Kabir Kurbanı
• Kefaret
• Kılâde (Taklid)
• Kurban (Udhiyye)
• Kurban Taşı
• Kurbet
• Kutsal
• Mensek
• Miskin / Fakir
• Nesîke
• Nezir
• Nüsük
• Nisap
• Niyet
• Sadaka
• Takdime
• Teberrü’
• Teşrîk Tekbirleri
• Vâcip
• Vekâlet
• Zebh / Zebîha
• Zilhicce
• Ziyâfet

Ad Koyma (Tesmiye)

Yeni doğan bir çocuğa veya İslamiyet’i kabul eden bir kimseye uygun isim verilmesi işlemidir. İslam kültüründe güzel isim koymak önemli kabul edilmiş, Hz. Peygamber güzel isimleri teşvik etmiştir.

Adak (Nezir)

Kişinin dinen yükümlü olmadığı bir ibadeti Allah’a söz vererek kendisine vacip kılmasıdır. Adanan şeyin meşru ve yerine getirilebilir olması gerekir.

Akîka

Yeni doğan çocuk için Allah’a şükür amacıyla kesilen kurbandır. Genellikle doğumun yedinci gününde kesilmesi tavsiye edilir.

Arefe

Kurban Bayramı’ndan bir önceki gündür. Hac ibadetinde Arafat vakfesinin yapıldığı önemli gündür.

Atîre

Câhiliye döneminde Recep ayında putlar adına kesilen kurban türüdür. İslam bu uygulamayı kaldırmıştır.

Bayram (İyd)

Müslümanların sevinç ve ibadet günleri olan Ramazan ve Kurban bayramlarını ifade eder.

Bayram Namazı

Bayram sabahında cemaatle kılınan iki rekatlık özel namazdır.

Bedene

Hac ve umre ibadetlerinde kesilen deve ve sığır gibi büyükbaş kurbanlık hayvanlardır.

Dahâyâ

Kurbanlık olarak kesilen hayvanları ifade eden çoğul bir terimdir.

Dem

Hac ve umrede bazı eksiklikler veya ihram yasakları sebebiyle kesilen koyun ya da keçi kurbanıdır.

Farz

Allah’ın kesin delille emrettiği ve yapılması zorunlu olan ibadetlerdir.

Fera’ / Fer’a

Câhiliye döneminde hayvanların ilk yavrusunun putlara kurban edilmesi geleneğidir.

Hayvan

Kurban ibadetinin temel unsurunu oluşturan canlı varlıklardır. İslam’da hayvan hakları korunmuş ve eziyet yasaklanmıştır.

Hedy

Hac ve umre yapanların Harem bölgesinde Allah’a yakınlaşmak amacıyla kestikleri kurbanlardır.

Hz. İbrahim

Kurban ibadetinin sembol şahsiyetidir. Allah’ın emrine teslimiyetiyle örnek olmuştur.

Hz. İsmail

Hz. İbrahim’in oğlu olup kurban kıssasının merkezindeki önemli şahsiyettir.

İbâdet

Allah’ın rızasını kazanmak amacıyla yapılan kulluk davranışlarının genel adıdır.

İhlâs

İbadetleri yalnızca Allah rızası için yapma samimiyetidir.

İhsâr

Hac veya umrenin çeşitli sebeplerle tamamlanamaması durumudur.

İnfak

Allah rızası için ihtiyaç sahiplerine maddi yardımda bulunmaktır.

İştirak / Ortak Kurban

Büyükbaş hayvanların yedi kişiye kadar ortaklaşa kurban edilmesidir.

Kabir Kurbanı

Sevabı ölüye bağışlanmak üzere kesilen kurbanlardır.

Kefaret

Bazı hata ve günahların telafisi amacıyla yapılan ibadetlerdir.

Kurban (Udhiyye)

Allah’a yakınlaşmak amacıyla Kurban Bayramı günlerinde belirli şartlara uygun hayvanların kesilmesidir.

Kurban Taşı

Kurban kesiminde kullanılan taş veya zemin yapılarıdır.

Kurbet

İnsanı Allah’a yaklaştıran her türlü meşru davranışı ifade eder.

Miskin / Fakir

Temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ihtiyaç sahibi kimselerdir.

Nesîke

Akîka kurbanı için kullanılan terimlerden biridir.

Nezir

Adak anlamına gelir; kişinin kendi isteğiyle üzerine ibadet yükümlülüğü almasıdır.

Nüsük

Allah’a yakınlaştıran ibadetler veya kurban anlamında kullanılan bir kavramdır.

Nisap

Zekât ve kurban gibi ibadetler için gerekli asgari zenginlik ölçüsüdür.

Niyet

Bir ibadeti Allah rızası için yapmaya karar verme iradesidir.

Sadaka

Allah’ın hoşnutluğunu kazanmak amacıyla yapılan maddi veya manevi yardımlardır.

Takdime

Kutsal kabul edilen varlıklara sunulan adak ve hediyelerin genel ismidir.

Teberrü’

Kişinin gönüllü olarak karşılıksız bağışta bulunmasıdır.

Teşrîk Tekbirleri

Kurban Bayramı günlerinde farz namazlardan sonra getirilen özel tekbirlerdir.

Vâcip

Yapılması gerekli olan ancak farz kadar kesin delille sabit olmayan dinî yükümlülüklerdir.

Vekâlet

Bir kişinin kendi adına bir başkasını işlem yapması için yetkilendirmesidir.

Zebh / Zebîha

Hayvanın usulüne uygun şekilde kesilmesini ifade eder.

Zilhicce

Hac ve kurban ibadetlerinin yerine getirildiği hicri yılın son ayıdır.

Ziyâfet

Misafir ağırlamak veya özel günleri kutlamak amacıyla verilen yemeklerdir.

Tablolar

Tablo 1: Kurban İbadetinin Hükümleri

Kurban İbadetinin Hükmü	Hanefî Mezhebi	Vâcip
Diğer Mezbepler	Müekked Sünnet
Akîka Kurbanının Hükmü	Hanefî Mezhebi	Mübah
Zâhiri Mezhebi	Vâcip

Tablo 2: Kurban İbadeti ile İlgili Geçerlilik Şartları

Faydalanılan Kaynaklar

• Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi
• İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi
• Diyanet İşleri Başkanlığı Kaynakları
• TDK Sözlük
• Kur’an-ı Kerim ve hadis kaynakları