Kurban ibadeti, Müslümanlar için derin bir manevî anlam taşımasının yanı sıra; hayvan refahı, halk sağlığı ve gıda güvenliği gibi veteriner hekimliğin temel ilgi alanlarıyla doğrudan ilişkili, çok boyutlu bir faaliyettir. Bu yönüyle kurban, yalnızca dinî bir vecibenin ifası değil; halk sağlığının korunması, zoonotik (hayvanlardan insana bulaşan) hastalık risklerinin azaltılması ve insan gıdasının güvenli şekilde temini açısından yüksek sorumluluk gerektiren bütüncül bir süreçtir.

Veteriner halk sağlığı literatüründe, hayvansal gıdaların üretim süreci “çiftlikten sofraya” yaklaşımıyla ele alınır. Canlı hayvanın yetiştirilmesinden kesimine, etin işlenmesinden tüketiciye ulaşmasına kadar her aşama, bilimsel kriterlerle kontrol altına alınmadığında ciddi sağlık riskleri doğurabilir. Bu bakımdan kurban organizasyonları, genel halk sağlığının son derece önemli ve hassas unsurlarından biridir.

Kurban Vekalet

Müslüman bir veteriner hekim olarak, kurban ibadetinin dinî hükümlere riayet edilerek yerine getirilmesinin yanı sıra; uluslararası veteriner hekimlik ve gıda güvenliği standartlarıyla uyumlu biçimde yürütülmesini temel bir ölçüt olarak görüyorum. Mahmud Es’ad Coşan Vakfı’nın “kurban ibadetinin özünü ihya etmek” amacıyla ilk kez Hicrî 1427 (Miladi 2006) yılında başlattığı Uluslararası Kurban Organizasyonu’na, yıllardır ailece katılıyor olmamız da bu hassasiyetin bir yansımasıdır.

Hem dinî duyarlılığı hem de bilimsel gıda güvenliği kriterlerini birlikte gözeten, büyük ölçekli bir organizasyon olduğunu bizzat tecrübe ederek gözlemlediğim DUHA Global hakkındaki mesleki değerlendirmeleri; sahadaki uygulamalar ve veteriner hekimliğin bilimsel verileri ışığında, kıymetli bağışçılarımızla paylaşmayı bir sorumluluk olarak görüyorum. Bu çok kıymetli ibadetin her yönüyle hakkıyla yerine getirilebilmesi amacıyla oluşturulan DUHA Global Kurban Organizasyonu’nu, süreç aşamalarına göre yaptığım değerlendirmeleri takdirlerinize sunuyorum.

Canlı Hayvan Seçimi

Veteriner hekimlik açısından bir kurban organizasyonunun başarısı, en temelde canlı hayvan seçimiyle başlar. Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH) ve FAO (Gıda ve Tarım Örgütü) rehberlerinde de vurgulandığı üzere; yaş, tür, cins, beslenme durumu ve genel sağlık hali uygun olmayan hayvanların kesime sevk edilmesi hem hayvan refahı hem de halk sağlığı açısından ciddi riskler barındırır.

DUHA Global’in bu aşamada;

Kurban Vekalet
  • Yaş ve tür kriterlerini titizlikle gözetmesi,
  • Fiziksel yeterlilik ve kondisyon değerlendirmesi yapması,
  • Veteriner hekim muayenesinden geçmeyen hayvanları sürece dahil etmemesi,
  • Taşıma ve barınma süreçlerinde stres faktörlerini en aza indirmeye yönelik önlemler alması,

Bilimsel açıdan son derece doğru ve örnek teşkil eden bir yaklaşımı ortaya koymaktadır.

Bilindiği üzere stres altındaki hayvanlarda bazı hormon düzeyleri yükselmekte; bu durum hem hayvan refahını olumsuz etkilemekte hem de et kalitesinde kayba yol açmaktadır. Dolayısıyla DUHA Global’in bu konudaki hassasiyeti, doğrudan et kalitesine ve insan sağlığına olumlu katkı sağlamaktadır.

Kesim Süreci

Kesim aşaması, kurban ibadetinin en hassas ve en fazla dikkat gerektiren safhasıdır. Veteriner hekimlik meslek etiğinde temel ilke; hayvanın acı, korku ve stresten en az düzeyde etkilenmesini sağlamaktır. Bu ilkenin, İslâmî kurban hükümleriyle de tam bir uyum içerisinde olduğunu görüyoruz.

DUHA Global’in kesim sürecinde;

  • Kesimleri alanında ehil ve eğitimli kişiler aracılığıyla gerçekleştirmesi,
  • Hayvanın bilincini en kısa sürede kaybetmesini sağlayan yöntemleri kullanması,
  • Kesim alanlarında hijyen, atık yönetimi ve çapraz bulaşma risklerini sıkı biçimde kontrol altında tutması,

Hem örnek bir Müslüman duyarlılığına hem de veteriner halk sağlığı prensiplerine uygun bir uygulama ortaya koymaktadır. Bu hassasiyetin, böylesi büyük ölçekli bir organizasyonun başından sonuna ve yıllardır sürdürülebilmesi, mesleki açıdan takdire şayan bir durum olduğunu belirtmek isterim.

Parçalama ve Hijyen

Kesim sonrası süreç, etin insan tüketimine uygun hâle gelmesinde kritik bir rol oynar. Bilimsel çalışmalara göre, et kaynaklı gıda zehirlenmelerinin önemli bir bölümü kesim sonrası hijyen eksikliklerinden kaynaklanmaktadır.

DUHA Global’in parçalama işlemlerini;

  • Hijyenik ve kontrollü alanlarda,
  • Kişisel koruyucu ekipman kullanımını zorunlu kılarak,
  • Eğitimli personel tarafından,
  • Sanitasyon kurallarına uygun şekilde,
  • Soğuk zinciri bozmadan gerçekleştirmesi,

Gıda güvenliği açısından son derece kıymetlidir. Zaten nihai ürünün bir “insan gıdası” olduğu gerçeği, bu aşamadaki titizliğin önemini tek başına ortaya koymaktadır. DUHA Global Kurban Organizasyonu, gıda güvenliğini bir insan hakkı olarak değerlendiren geniş bir anlayışa sahiptir.

Şoklama ve Paketleme

Etin mikrobiyolojik güvenliğinin sağlanması ve besin değerinin korunmasında şoklama işlemi hayati öneme sahiptir. Bilimsel veriler, -40°C’de gerçekleştirilen hızlı şoklamanın mikroorganizma çoğalmasını büyük ölçüde baskıladığını göstermektedir.

DUHA Global, parçalanarak pay hâline getirilen etlere -40°C’de şoklama işlemi uygulamakta; ardından -18°C’de muhafaza ederek sevkiyata hazır hâle getirmektedir. Gıdaya uygun ambalaj malzemelerinin kullanılması ve izlenebilirliği sağlayan kayıt sistemleriyle sürecin belgelenmesi, organizasyonun “insana saygı” esasına dayanan kalite ve şeffaflık anlayışını açıkça ortaya koymaktadır.

Sevkiyat ve Dağıtım

Kurban organizasyonunun en insani ve en can alıcı boyutu, elde edilen etlerin gerçek ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmasıdır. Ancak bu aşamada da soğuk zincirin korunması, veteriner halk sağlığı açısından vazgeçilmez bir gereklilik ve aynı zamanda vicdanî bir sorumluluktur.

DUHA Global’in kesimle başlayan soğuk zinciri; sevkiyat ve dağıtım süreçlerinde de koruyacak şekilde güçlü bir lojistik altyapı kullanması, dağıtım bölgelerinde yaşayan gerçek ihtiyaç sahiplerini gözetmesi ve şeffaf, denetlenebilir bir sistem kurması, bağışçı ile hak sahibi arasında sağlam bir güven bağı oluşturmaktadır. Ayrıca yıllardır dağıtım aşamasında görev alan gönüllülerin, İslâm’ın temel kardeşlik ilkelerine uygun biçimde sergiledikleri nezaket ve hassasiyet; dağıtım bölgelerindeki insanların kendilerini huzur içinde “hak sahibi” olarak hissetmelerine imkân tanımaktadır.

Sonuç Yerine…

Bir veteriner hekim olarak kanaatim şudur:
DUHA Global’in kurban organizasyonu; hayvan refahı, halk sağlığı ve gıda güvenliği başlıklarında uluslararası standartlarla uyumlu, güven veren bir yapı sergilemektedir.

Kurbanın yalnızca yerine getirilen bir ibadet değil; aynı zamanda korunması ve titizlikle taşınması gereken bir emanet olduğuna inanıyorum. DUHA Global, bu emaneti bilimsel sorumluluk ve vicdanî hassasiyetle taşıyan; öteden beri kullandığı “Hak için hakkıyla” sloganını, sahada karşılık bulan uygulamalarla fazlasıyla hak eden bir organizasyondur.

Gönül rahatlığıyla ifade edebilirim ki; ihtiyaç sahibini hak sahibi olarak gören bu yaklaşım, “evrensel örnek Müslüman” anlayışını yeniden gündemimize taşıyabilen kıymetli bir “iyi uygulama” örneğidir. İbadetin unutulan özüne yeniden kavuşması için oluşturulan DUHA Uluslararası Kurban Organizasyonu’nda yeniden buluşmak temennisiyle…

Meryem Meram BAĞ
DUHA Global Gönüllüsü
Veteriner Hekim